Bilgisayar - Donanım - TEMEL PC BİLEŞENLERİ

CPU
CPU (Central Processing Unit – Merkezi İşlem Birimi), (genelde kısaca mikroişlemci denir) PC’nin içinde gerçekleşen tüm hesaplama işlerini yapan birimdir. CPU’lar çeşitli ebat ve tiplerde olabilirler. CPU’lar genelde çok ısındıklarından bir fan (soğutucu)ya ihtiyaç duyarlar. Bu fan genellikle çıkartılabilir durumda olmasına rağmen, CPU üreticileri fanları CPU ile birlikte satarlar. CPU’lar üreticileri ve modelleri ile adlandırılırlar; Intel Pentium III veya AMD Athlon gibi... PC’ler için CPU üreten en büyük iki firma AMD ve Intel’dir, bunlar dışında Cyrix, IDT gibi üreticiler de vardır.
Üreticiler 8088, 286, 386, 486, Pentium, Pentium Pro, K5, K6, 6x86, Pentium II, Pentium III, Pentium IV, Celeron, Athlon adlı çok sayıda model üretmişlerdir. (Hatta bazen üreticilerin model adları aynı olmuştur) Bu modellerin bir çoğu artık piyasada bulunmamaktadır. CPU’ların hızları clock speed (saat hızı) ile ölçülür. Saat hızının birim ölçüsü megahertz “MHz”dir. PC’lerde kullanılan ilk CPU’ların saat hızları 4.77 MHz kadardı. Bugün bu hızlar 1.000 MHz’e kadar ulaşmıştır. Bu hız 1 GigaHertz (GHz)’e eşittir. CPU’lardan bahsederken üreticileri, modelleri ve saat hızları ile söylenir; 833MHz Intel Pentium III veya 1.2GHz AMD Athlon gibi... Üreticiler, aynı model CPU’ları farklı saat hızlarında da üretebilirler. Günümüzde CPU’lar farklı şekillerde de karşımıza çıkmaktadırlar. PGA - Pin Grid Array veya SEC – Single Edge Cartridge bunlardan ikisidir. En sık görülen Celeron işlemciler görülmektedir. Bu iki CPU hızları ve güçleri bakımından hemen hemen aynı olsalar da, görünüşleri çok farklıdır.

RAM
RAM – Random Access Memory (Rastgele Erişimli Bellek), programlar ve CPU tarafından kullanılan verilerin geçici olarak tutulduğu bellektir. RAM büyüklükleri byte’larla ifade edilir. Günümüz PC’lerinde milyonlarca byte RAM olduğundan, MB ve GB terimleri kullanılır. Ortalama bir PC’de 32MB ile 128 MB arası RAM vardır. En çok bilinen RAM türleri 168 pin DIMM – Dual Inline Memory Module ve SIMM – Single Inline Memory Module’dür. üstteki RAM DIMM, alttaki RAM SIMM’dir. En çok kullanılan SIMM RAM’ler 30 pin veya 72 pin olanlardır. DIMM RAM’ler genelde 168 pin olmasına rağmen, daha küçük iki modeli (SO - Small Outline) daha vardır; 72 pin ve 144 pin. 168 ve 72 pin SO DIMM RAM’ler görülmektedir. SO DIMM RAM’ler küçük olmaları sebebiyle genelde dizüstü bilgisayarlarda tercih edilmektedirler.

MOTHERBOARD
Bir PC içindeki her şey direkt yada dolaylı yoldan anakarta bağlıdır. Anakart ince, düz bir levha şeklinde, yeşil yada altın rengi ve genelde bir A4 kağıdından biraz büyük boyuttadır. Anakartlar, bir çok PC bileşeninin üzerlerine yerleştirilebilmeleri için çeşitli kart yuvaları içerirler: Mikroişlemci yuvası RAM yuvaları, elektrik kablo yuvaları, disket sürücü ve harddisk bağlantı yuvaları ve diğer aygıtlar için (fare, yazıcı, joystick, klavye gibi) bağlantı yuvaları.
Her anakart üzerinde lehimle tutturulmuş bileşenler de vardır. Anakartların yüzeyinde çeşitli PC bileşenleri ile elektriksel bağlantı kurmak üzere yerleştirilmiş trace adı verilen ince teller bulunur. Her anakartın üzerinde çok sayıda expansion slot - genişleme yuvası bulunur. Scanner, modem, network kartı, ses kartı ve yedekleme kartı gibi opsiyonel aygıtlar genişleme yuvalarına takılırlar. Farklı tipteki bu kartlar için farklı tipte yuvalar vardır. Gelişen PC endüstrisi sayesinde anakartın ve üzerindeki diğer bileşenlerin kasa içindeki yerleşimleri hemen hemen standart hale gelmiştir. Kasanın genelde arka tarafındaki delikler sayesinde klavye, fare, yazıcı gibi dış aygıtlar anakartın slotlarına ulaşabilirler.

POWER SUPPLY
Power Supply, PC’nin çalışabilmesi için gerekli elektrik akımını sağlayan parçadır. Power Supply (U.S.A standartı olan), 110-volt AC akımı, 12, 5 ve 3.3 volt DC akıma çevirir. Genelde gri yada metalik renkli, yarım ayakkabı kutusu büyüklüğünde ve kasanın üst-arka tarafına yerleştirilmiştir. Çok ısınan parçalardan biri olması sebebiyle en az bir yada genelde iki fana sahiptirler.

FLOPPY DRIVE
Disket sürücüler iki tiptedir; 3,5” ve 5,25” büyüklüğündeki disketlere uygun olanlar (5,25” disketler günümüzde kullanılmamaktadır). Disket sürücüler, 34-pin şerit kablo ile anakarta bağlıdırlar. Anakart üzerinde bu kablonun takıldığı yerin adı floppy controller’dır. Eski PC’lerde disket sürücüleri kontrol etmek için, genişleme yuvalarına takılan kartlar gerekli idi. Disket sürücü şerit kablosu iki yönü ile diğer şerit kablolardan farklıdır : Birincisi, yaklaşık 1,5” genişliğinde olduğundan diğerlerinden daha incedir. İkincisi, ortasında bir bölüm ters çevrilmiştir. Bir PC iki disket sürücüyü destekleyebilir. Bu durumda aynı şerit kablo üzerine iki disket sürücü takılabilir. Diğer parçalar gibi disket sürücünün de elektriğe ihtiyacı olduğundan power supply’dan bir kablo bağlanması gereklidir. Günümüzde bir çok PC disket sürücülere çok benzeyen özel sürücüler kullanmaktadır. Örneğin, Iomega ZIP Drive... Bu sürücüler disket sürücü mantığı ile çalışsalar da farklı işler için kullanılırlar.

HARD DRIVE
Harddiskler, programların ve verilerin geçici olarak değil, kalıcı olarak saklandıkları yerdir. Eski PC’lerden bulunan harddiskler 500 MB civarında iken, günümüz PC’lerindeki harddiskler yaklaşık 20-50 GB. civarındadır. Ortalama bir PC 4 harddiske kadar destek verir. İki tip harddisk vardır; EIDE ve SCSI. PC’lerde %95 oranında EIDE, %5 oranınında ise SCSI harddisk kullanılır. SCSI harddiskler genellikle network server’larda veya grafik işleri için kullanılan makinelerde bulunurlar. EIDE ve SCSI harddiskler aynı PC’de beraber çalışabilirler. Harddiskler, disket sürücülerin şerit kablosundan daha kalın ve düz (ters çevrilmiş bölümü olmayan) bir kablo ile anakarta bağlanırlar. EIDE kablosu, 2” genişliğinde ve 40-pin şerit kablodur.
SCSI kablosu, 2,5” kalınlığında 50-pin şerit kablo veya 2” kalınlığında 68-pin şerit kablo olabilir. SCSI harddiskler için bir kontrol kartı gerekirken, EIDE harddiskler için anakart üzerinde controller’lar vardır. Bir yada iki SCSI harddisk bir şerit kablo ile anakart üzerindeki SCSI kontrol kartına bağlanabilirler. Bunun dışında CD-ROM, tape backup gibi başka bir SCSI aygıt da SCSI harddisk ile aynı kablo üzerinden bağlanabilir. Bir harddiskin elektrik bağlantısı görülmektedir.

CD-ROM DRIVE
Müzik, program yada film cdlerinin okunması için gerekli olan CD-ROM, kasanın ön yüzünden görülebilen, PC’nin e büyük bileşenlerinden genelde metalik renkli bir kutu şeklindedir. CD-ROM sürücüler için eskiden ayrı bir kontrol kartı gerekirken, günümüzde sadece ses kartı ile bütünleşik çalışması gereklidir.
Harddisklerde olduğu gibi CD-ROM’ların da EIDE ve SCSI olmak üzere iki tipi vardır. PC’lerde genelde EIDE harddisk ve EIDE CD-ROM için bir kablo kullanılır. SCSI CD-ROM da SCSI Harddisk ile aynı kabloya takılabilir. Unutulmaması gereken, bir şerit kabloya maksimum 7 tane SCSI aygıt takılabilir.
CD-ROM’ların elektrik kablo bağlantısı görülmektedir. CD-ROM’ların farklı bir çeşidi de CD-R (Compact Disk – Recordable)’dır. CD-R’lar (recordable) cdlere bilgi yazmak/yakmak için kullanılır. Bunun dışında bir çok kez yazıp, silmeye izin veren CD-RW (Compact Disk – ReWritable) da vardır.

CONNECTORS
Bağlantı noktaları (port), PC bileşenlerinin diğer aygıtlara, özellikle anakarta bağlanmasını sağlayan birimlerdir. Genellikle bağlanacak aygıtın adı ile anılırlar, printer port gibi... Bir PC’de 7 grup altında toplanabilecek yaklaşık 50 farklı konnektör vardır.

DB Connectors
DB konnektörler, “D” şeklinde ve yuvasına tek doğru şekilde takılabilecek bağlantı noktalarıdır. Pin sayılarına ve erkek/dişi olmalarına göre gruplanırlar. 9 pinden 37 pine kadar DB konnektör olabilir ama ortalama bir PC’de 25 pinden fazlasını göremezsiniz. DB konnektörler erkek yada dişi olabilirler. Bu konnektörler PC’lerde en çok kullanılan ve en eski tiplerden birisidir.

DIN Connectors
DIN konnektörler, DIN ve mini-DIN tiplerinde her zaman dişi olan konnektörlerdir.

Centronics Connectors
DB konnektörlere çok benzemesine karşın, pinler tek tek değil bir tabaka halinde düz şekilde yerleştirilmişlerdir. Kablo pinlere takıldıktan sonra sağlamlaştırmak için “kanat”lar kapatılır. Kablo her zaman dişidir. 36 pin bir Centronics konnektör görülmektedir.

RJ Connectors
Telefon kablolarının ucundaki plastik parça RJ tipi konnektörler için en güzel örnektir. RJ-11 adı verilen kablo genellikle telefonlar, bazen de modemler için kullanılır. RJ-45 tipi konnektör, network kabloları için gereklidir. Üstteki yuva RJ-45, alttakileri RJ-11’dir.

BNC Connectors
BNC konnektörler, PC’lerde genelde coaxial kablolar için kullanıldığından coaxial konnektör olarak da adlandırılırlar. Coaxial kablo, TV’lerin anten kablosunun çok benzeridir. Konnektör takıldıktan sonra çevrilerek yerine oturtulur. Thinnet adı verilen network kablolar için BNC konnektörler kullanılır. Günümüzde artık eski bir teknoloji olan BNC konnektörler yerine RJ-45 konnektörler kullanılmaktadır.

Audio Connectors
Mini-audio denilen tek tip ses konnektörü vardır. Walkman yada müzik setlerinde olduğu gibi, ses giriş çıkışı için kullanılırlar.

USB Connectors
Yeni konnektör tiplerinden birisi olan USB (Universal Serial Bus) ile PC’lere fare, klavye, scanner, camera, printer gibi çok farklı tipte aygıt bağlanabilir. Diğer konnektörlerden farklı olarak dikdörtgen bir yapısı vardır. USB aygıtların hot swappable olarak adlandırılmasının sebebi, bilgisayarı resetlemeden eklenebilmeleri ve çıkartılabilmeleridir. USB aygıtlar genelde, daisy-chain Adı verilen, USB hub bağlantıları ile beraber kullanılırlar. USB portu 127 tane daisy chain kullanımına izin verir. USB hub’a takılabilecek aygıtlar arasında fare, monitör, klavye ve speaker vardır.

FireWire Connectors
Başka bir konnektör tipi de IEEE 1394 olarak bilinen FireWire konnektörlerdir. Bu konnektörler sayesinde video dosyalarında olduğu gibi, büyük verilerin çok sağlıklı bir bağlantı ile çok hızlı transferleri mümkündür. bu tip konnektörler çok sık rastlanan bir tip olmadığından 8. konnektör tipi olarak gösterilmiştir.

SOUND CARDS
Ses kartlarının, digital bilgileri ses haline dönüştürmek ve bu sesleri speaker’lara göndermek gibi iki fonksiyonu vardır. Ses kaydetmek ve ses çıkartmak için mikrofon ve speaker’dan başka “line in” ve “line-out” adlı iki konnektör daha içerirler. Bir çok ses kartında bir müzik aletini bağlamak için veya joystick kullanımı için 15-pin bir konnektör daha vardır. Line-in bağlantısı, başka bir müzik kaynağından kayıt yapmaya yararken; Line-out bağlantısı, ses çıktısını başka aygıtlara gönderebilmek için gereklidir.Genelde PC’lerde CD-ROM’dan ses kartına giden ince bir kablo vardır ki bu, CD-ROM’dan çıkan sesi ses kartına iletmek için gereklidir.

VIDEO CARDS
Eğer 1986’dan önce yapılmış bir PC kullanmıyorsanız, video kartınız 15-pin dişi DB konnektörlüdür. DB konnektörler genelde iki sıra pin içermesine rağmen, video kartlarında 3 sıra pin vardır.

NETWORK CARDS
PC’lerin beraber bir grup halinde çalışabilmeleri için, bir network kablosu ile veya bir telefon kablosu ile birbirlerine bağlanmaları gereklidir. NIC (Network Interface Card) denilen bu kartlar PC’lerin network’de çalışabilmelerini sağlarlar. sırasıyla, BNC, RJ-45 ve 15-pin 2 sıra dişi DB konnektörlü NIC’ler görülmektedir. Bunlar dışında 9-pin dişi DB konnektörlü NIC da vardır. Bu kartlarda tek tip konnektör göremezsiniz, genelde iki tip konnektör içerirler. Günümüzde en çok kullanılan network kartları RJ-45 konnektörlü olanlardır.

KEYBOARD
Günümüzde çok farklı boyutlarda, farklı fonksiyonlarda klavyeler bulunmasına karşın bağlantı şekillerine göre iki tip klavye vardır; AT-style DIN (seri) ve mini-DIN (PS/2) . AT-style klavye konnektörü tek olmasına rağmen, Mini-DIN konnektörler fare ve klavye için iki tanedir.

MOUSE
IBM serial konnektör adı verilen fare bağlantı noktası, 25-pin seri veya 9-pin seri olabilir. PS/2 fare bağlantısı (mini-DIN). Eski PC’lerde seri portlar I/O kart adı verilen kart ile kontrol edilirdi. Günümüz PC’lerinde ise bu kontrollerlar anakart üzerinde gelmektedir. Dolayısıyla I/O kartı yeni PC’lerde bulunmamaktadır. Yeni bazı PC’lerde ise fare için USB portu bulunmaktadır.

MODEM
Modem, analog telefon sinyalleri ile digital verileri birbirine çeviren aygıttır. Internal ve External olmak üzere iki tip modem vardır. External modemler seri portlara takılırken, Internal modemler genişleme yuvalarına takılırlar. Tüm modemlerin ikişer tane RJ-11 konnektörü vardır. Birisi duvardan gelen telefon kablosu için, diğeri ise modemle beraber kullanmak isterseniz telefon makineniz içindir.

PRINTER
Genelde yazıcılar için parallel port adı verilen özel bir konnektör vardır. Paralel port, 25-pin dişi DB konnektördür. Paralel portlar anakarta direkt bağlanırlar. Paralel portlar genellikle yazıcılar için kullanılmasına rağmen, bazen Iomega ZIP Driver gibi başka aygıtlar için de kullanılabilirler.

JOYSTICK
Joystick IBM çalışanları tarafından başka amaçlar için tasarlanmış olsa da günümüzde, 15-pin dişi DB konnektörleri ile genelde oyun oynamak için kullanılırlar.

JUMPERS ve SWITCHES
Jumperlar ve switchler, bir aygıtın çalışması sırasında farklı koşullara göre yapılandırmak için kullanılan parametreleridir. Jumper, ikili yada üçlü gruplar halinde bulunan, yarım cm. uzunluğunda ince pinlerdir. Genelde on yada off durumda olabilirler. Dokümanlarda jumper ayarları anlatılırken “1-2” veya “2-3” gibi ayarlardan bahsedilir. “1-2”nin anlamı jumper’ın 1 ve 2. pini kapatacak şekilde takılmasıdır.
Hangi jumper’ın durumundan bahsedildiği anlamak için jumper’ların yanında yazan küçük sıra no.larını okumanız gerekir. bir jumper’ın park edilmiş halini görüyorsunuz. dokümanlarda grafiksel olarak tarif edilen jumper ayarlarını, bu ayarların gerçekte nasıl göründüğünü izleyebilirsiniz.
Tam adı DIP switch olan switch’ler, jumperlarla aynı işi yapmalarına rağmen jumperlar gibi ayrı parçalar olmadığından kaybolmaları söz konusu değildir. İnce bir araç yardımı ile on yada off durumuna getirilerek ayarlanırlar.