1- Partiküler Radyasyon
a) Yüklü Partiküler
- Protonlar
- Alfa Parçacıkları
- Beta parçacıkları
- Pozitronlar
b) Yüksüz Partiküler
- Nötronlar
2- Elektromagnetik Radyasyon
- X-ışınları
- Gamma ışınları
İyonlaştırıcı Radyasyonlar
Maddesel ortamdan geçerken onunla etkileşerek iyon çiftleri oluşturabilen X-ışını, gama ışını gibi elektromanyetik ışınlarla, kinetik enerjileri olan yüklü parçacıklar, ağır
iyonlar ve serbest nötronlar gibi tanecik karakterli ışınımlardır.
Ses dalgalarıyla, elektromanyetik spektrumun morötesi (ultra violet) ve daha büyük dalga boylu bölgesi, bu tanımın kapsamı dışındadır.
Radyasyonun Etki Mekanizması
1- Fiziksel Etki
adyoaktif Bozunma
Sabit olmayan çekirdekler radyoaktif bozunma ile sabit hale gelirler,
bu sırada ortaya çıkan partiküller ve dönüşüme uğramıs olan çekirdeğin hangi tip
bozunma oldugunu gösterir.
X-Işını
- Röntgen Tüpü
- Lineer Hızlandırıcı
Gamma Işını
- Radyoaktif Maddeler
Elektromagnetik Radyasyon
Dalga şeklinde hareket eden x- ? ışınları Plank ve Quantum fiziğine göre partikül olarak tanımlanır.
Fotonların ( X-Işını ve ) Madde ile Etkileşmesi
Fotodisintegrasyon:
Enerjisi 20 Mev'in üzerinde olan bir fotonun atomun çekirdeği ile etkileşimi sonucu yeni çekirdeklerin yanısıra p,n ve g gibi radyasyonları ortaya çıkarmasıdır.
Koharent Saçılma:
Bir fotonun atomun bir orbital elektronu ile etkileşimi sonucu elektronun titreşimini sağlayarak aynı enerji ile farklı bir açı ile saçılmasıdır.
Fotoelektrik Olay:
Bir fotonun atomun bir orbital elektronu ile etkileşimi sonucu,bu elektronu atomun dışına fırlatmasıdır.Fotonu enerjisi elektronun bağ enerjisinden daha büyük olmalıdır.
(hn>EB)
Karakteristik X-Işını:
Fotoelektrik olay gibi orbitallerde boş kalan elektron yeri dış yörüngeden bir elektron tarafından doldurulması sırasında bir foton yayılmasına neden olan spesifik enerjiye
sahip(>100ev) bu fotona KARAKTERİSTİK X-IINI adı verilir.Auger Elektronları:
İç yörüngelerdeki elektron yerine dış yörüngeden bir elektron ile doldurulursa bir foton yayar, fakat bu foton aynı yörüngede ki başka bir elektron ile etkileşme yaparsa onu
serbest hale getirir.Bu elektrona AUGER ELEKTRONU denir.
Compton Olayı:
Bir fotonun Bağ enerjisi zayıf olan atomun bir elektronu ile etkileşime girmesi sonucu elektronun serbest kalması ve enerjisi daha az bir fotonun yayılması olayıdır.
Çift Oluşumu:
Fotonun enerjisi 1.02 MeV üstündeyse bu oluşumda fotonun atom çekirdeğinin elektromagnetik alanından etkilenmesi sonucu bir elektron ve bir pozitronun oluşumudur.
Yok Olma Olayı:
Çift oluşum sırasında oluşan pozitron bir serbest elekton(dış orbitaldeki elektron) ile birleşerek iki foton yayılması ile sonuçlanır.Fotonların enerjisi 0.51 MeV'liktir ve ters
yönlerde yayılırlar.
Partiküllerin Madde ile Etkileşmesi
Alfa direkt etkileşim
Beta direkt etkileşim
Nötron n indirekt etkileşim
Alfa ( ) Etkileşim:
Helyum atomunun çekirdeğidir. Ağır bir partükül ve pozitif yüklü olması nedeniyle atomun orbital elektronu ile direk etkileşim yaparak elektronu serbest bırakıp diğer bir
açı ve daha az bir kinetik enerji ile saçılır.