İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI (1939 -1945) A. SAVAŞIN BAŞLAMASI VE YAYILMASI: Daha önceki bölümde açıklandığı gibi, İkinci Dünya Savaşı'nın nedenlerini ve olayların başlangıcını, Birinci Dünya Savaşı'nın çözümlenmeden bıraktığı veya getirdiği yeni sorunlar ile, bunların da neden olduğu gelişmeler oluşturmaktaydı. 1919 Versailles Barış Andlaşması'nın kurmuş olduğu statüye, daha ilk anlardan itibaren tepkiler başlamıştı. Bunun sonucunda da yeni sorunlar ve bunalımlar ortaya çıkmıştı. Versailles statüsünün korunması için alınan önlemler de, buna karşı olanları engelleyememişti. Böylece, özellikle 1930'lardan itibaren Avrupa güçler dengesinde yeni gelişmeler meydana gelmiş, statükocu devletlerle statükonun değişmesini isteyen devletler arasında siyasi, ekonomik ve askeri çekişmeler başlamıştı. Bunlar arasındaki çatışma da İkinci Dünya Savaşı'nın çıkmasına neden olmuştur.
Savaş, yakın olarak, Almanya'nın Polonya'ya saldırmasıyla başlamış görünmekle beraber; aslında İngiltere ve Almanya arasında, yani Avrupa'nın en büyük denizci ve sömürgeci devletiyle, en güçlü kara devleti arasında dünya siyasetinin yürütülmesi bakımından doğrudan doğruya bir anlaşmaya varılamamış olmasından, bu arada Alman ekonomik ve askeri gücünün diğer devletleri tehdit etmesinden çıkmıştı. Savaş, Avrupa'da başlamış, kısa sürede diğer kıtalara, deniz ve denizaşırı yerlere yayılmıştır.
1. Almanya - Polonya Savaşı ve Polonya'nın Paylaşılması:
Almanya'nın, 1 Eylül 1939 sabahı, savaş ilan etmeksizin, Polonya'ya saldırdığı, bunun üzerine de İngiltere ve Fransa'nın 3 Eylül 1939'da Almanya'ya savaş açtığı, böylece de İkinci Dünya Savaşı'nın başladığı, bundan önceki konuda belirtilmişti.
Almanya-Polonya Savaşı başlayınca, İngiltere ve Fransa, yaptıkları ittifaka ve verdikleri garantilere rağmen Polonya'nın yardımına hemen gideme-diler. Almanlar ise hızla ilerleyerek 14 Eylül 1939'da Varşova önlerine kadar geldiler ve 28 Eylül'de de şehri ele geçirdiler.
96Polonya'nın bu durumu Sovyet Rusya'yı da harekete geçirdi. Sovyetler Birliği daha Eylül ayı başında yarı seferberlik yapmıştı. Sovyet orduları, 17 Eylül'de Polonya sınırını aşarak, 23 Ağustos 1939 tarihli Alman-Sovyet Andlaşmasf nda kendilerine ayrılan toprakları işgale başladılar.
Bunun üzerine Almanya ile Sovyet Rusya, 28 Eylül 1939'da, Moskova'da, ek bir anlaşma yaparak, Polonya'yı aralarında paylaştılar. Buna göre, Polonya'nın doğusunu Sovyetler, Varşova dahil batısını Almanlar aldılar. Böylece Polonya, bir defa daha komşuları tarafından paylaşılarak ortadan kaldırıldı.
2. Sovyet Rusya'nın Baltık Ülkelerine Yerleşmesi:
Polonya'nın Almanya ve Sovyet Rusya arasında paylaşılmasından sonra Sovyetler, Birinci Dünya Savaşı sonucunda kaybettikleri Baltık topraklarını ele geçirmek üzere harekete geçtiler.
28 Eylül 1939 Anlaşması gereğince, Almanya ile Sovyet Rusya arasında eski Polonya toprakları üzerinde çizilen yeni sınır dolayısıyla Sovyetler, Baltık devletleri ve Litvanya ile yeniden sınır komşusu oldu. Bunun üzerine Sovyetler Birliği, ilk olarak Estonya'ya yönelip, ondan deniz ve hava üsleri istedi. Öneri kabul edilmediği takdirde de ülkeyi işgal edeceğini bildirdi. Bunun üzerine, Sovyetler ile Estonya arasında, 28 Eylül 1939'da, bir karşılıklı yardım andlaş-ması imzalandı. Bununla Estonya, Sovyetlere deniz, kara ve hava üsleri verdi. Sovyetler, bundan sonra 5 Ekim'de Letonya, 12 Ekim 1939'da Litvanya ile imzaladıkları karşılıklı yardım andlaşmalarıyla, buralarda da üsler elde ettiler.
Böylece Sovyet Rusya, Baltık Denizi'nin doğu kıyılarını etkisi altına aldı. Sonra da Finlandiya'dan üsler istemeye başladı. Finlerin bu istekleri kabul etmemesi üzerine de 30 Kasım 1939'da Finlandiya'ya saldırdı. Ancak Finler ülkelerini başarıyla savundular. Fin-Rus Savaşı, Sovyet Rusya'ya karşı dünyada tepki doğurdu. 14 Aralık 1939'da Sovyetler, Milletler Cemiyeti'nden çıkarıldı. Bununla beraber, İskandinav ülkeleri tarafsızlıklarını ilan ettiklerinden ve Batılı devletler de harekete geçmediklerinden, Finlandiya yalnız kaldı. Sonuçta da Finlandiya barış görüşmelerini zorunlu olarak kabul etti. 12 Mart 1940'ta Moskova'da, Sovyet-Fin Barış Andlaşması imzalandı. Bununla, Finlandiya bağımsızlığını korumakla beraber, Sovyetlere önemli ölçüde toprak ve ayrıca üs verdi. Bu suretle Sovyet Rusya Baltık kıyılarına iyice yerleşti1.
3. Batı Cephesi Savaşları; Fransa'nın Teslim Olması ve Üçlü Pakt'ın
Kurulması:
Almanya, Doğu'da Sovyet Rusya ile saldırmazlık paktını yaptıktan ve Polonya konusunu çözümledikten sonra Batı'ya, Fransa üzerine yöneldi. Ancak, Fransa'ya saldırmadan önce, stratejik yönden önemi olan Kuzey toprak -
1) Herbert von Moos, Büyük Dünya Olayı. c. I., İstanbul Askeri Basımevi 1952, s. 76-98; VVİnston S. Churchill, (Çev. A.E. Yalman, K. Görder), Çörçil Anlatıyor, c.IL, İstanbul 1949, s. 51 vd; B.H. Liddell Hart, History of the Second World War, New York 1982, s. 27-48.