Verem (tüberküloz), mycobacterium tuberculosis'in dormant yaşayabilme özelliği başta olmak üzere, diğer biyolojik özellikleri ve epidemiyolojik koşullar nedeniyle eradikasyonu çok güç olan bir hastalıktır.Tüm tüberküloz (TB) olgularının % 80-90’ı akciğerlerde ortaya çıkar. Belirtileri şunlardır:
a) Akciğerle ilgili olanlar
Öksürük, balgam,hemoptizi: Üç hafta süren her öksürükte tüberkülozdan şüphelenilmelidir.Öksürük bazen kanlı,çoğu zaman kansız balgamla birlikte görülür.
Göğüsağrısı,sırt ağrısı,yan ağrısı: Plevra tutulumu olduğunda solumakla değişen ağrı olur.
Nefes darlığı: Lezyonların yaygın olduğu ya da plevra sıvısının fazla olduğu durumlarda görülür.
b) Genel bulgular
Halsizlik, çabuk yorulma, kilo kaybı, çocuklarda kilo almada duraklama, ateş, gece terlemesi gibi bulgular. Genel olarak ateş intermittandır; sabahları yoktur,öğleden sonra ürpererek yükselir, gece terleyerek düşer.
Tüberkülozlu bir hasta ile yakın temasta olan bir kimsede yukarıda sayılan bulguların biri veya birkaçı olması halinde öncelikle akciğer tüberkülozundan şüphelenmek gerekir.Diğer organ tüberkülozlarında bulgular, tutulan organa göre değişir.
Bulaşma Yolları ve Bulaştırıcılık:
Veremli hastaların öksürük ve aksırıkları ile havaya saçılan mikropların solunması ile bulaşır.
Verem mikropları, güneş ışığı girmeyen ve havalandırmayan yerlerde uzun süre yaşayabilir.
Verem, yiyecekler, giyecekler ve ortak kullanılan eşyalarla bulaşmaz.
Verem kalıtsal değildir.
Hastaların bulaştırıcılığı, tedavilerine başlandıktan sonraki 2-3 haftada pratik olarak sona erer.
Tanımlar ve Sınıflama
Primer Tüberküloz:Daha önce TB basili ile karşılaşmamış bir kişide ortaya çıkan ve çoğunlukla kendiliğinden iyileşen, çocuk tüberkülozu olarak da bilinen durumdur.
Enfeksiyon:TB basili ile ilk kez karşılaşmış ve bir seri immünolojik reaksiyon sonucu 'gecikmiş tipte aşırı duyarlılık' gelişmiş kişilerdeki durumdur.Kişinin hasta olması anlamına gelmeyen bu durum tüberküline reaksiyonun gösterilmesi ile ortaya konulur.Enfekte bireyler hasta olmaya aday kişilerdir.
Post Primer Tüberküloz: 'Erişkin tip TB'veya 'reenfeksiyon tüberkülozu' olarak da adlandırılan bu durum daha çok erişkin çağda görülen, balgamda basil çıkarılması, kavitasyon gibi klinik özellikler arzeden bir tablodur.Tüberküloz dendiğinde genellikle kastedilen post primer tüberkülozdur.
İlaca Dirençli Olgu: En az bir TB ilacına dirençli basille hastalanmış olgu
Çok İlaca Dirençli Tüberküloz (MDR-TB) :İzoniyazid ve Rifampisin'in ikisine birden veya bunlarla birlikte başka ilaç(lar)a dirençli basil çıkaran olgulardır.En az İzoniyazid ve Rifampisin direncinin MDR-TB olarak alınması, bunların TB tedavisinin en temel iki ilacı olması nedeniyledir.(WHO ve IUATLD :Uluslararası Tüberküloz ve Akciğer Hastalıklarına Karşı Birlik) ile diğer otoriteler de bu tanımı aynı şekilde yapmaktadırlar.
MDR-TB yönetiminin WHO tarafından belirlenen temel prensipleri şunlardır:
* Öncelik MDR-TB gelişimini önlemektir.
* Gerekli ilaçlar mevcut olmalıdır.
* Bu hastalar için özel tedavi üniteleri oluşturulmalıdır.
* Bu hastalar için uygun tedavi rejimleri düzenlenmelidir.
* Gerekli duyarlılık testleri yapılabilmelidir.
* MDR-TB kontrol programı için uzun süreli personel ve mali kaynak ayrılmalıdır.
Sınıflama ise şu şekilde olmaktadır:
1) Akciğer tüberkülozu
A- Yayma pozitif olgular
* En az iki balgam örneğinde yayma ile Aside-Rezistan Basil (ARB) gösterilen hastalar;
* Balgam yaymasında bir kez ARB pozitif bulunan fakat aktif akciğer tüberkülozu ile uyumlu radyolojik bulgularılan ve bir hekim tarafından,tüberküloz tedavisi kararı verilen hastalar;
*Balgam yaymasında bir kez ARB pozitif bulunan ve kültürü de pozitif gelen hastalar
B- Yayma negatif olgular ( Şüpheli TB olguları)
İki hafta ara ile alınan ve her seferinde yayma negatif olan, fakat radyolojik olarakTB ile uyumlu lezyonları olan ve en az bir hafta geniş spektrumlu antibiyotik kullanılmasına rağmen klinik yanıt alınamayan ve ayırıcı tanı olanakları iyi olan bir hastanede TB tedavisine karar verilen hastalar
C- Kültür müspet olgular
Balgam yaymaları negatif olan fakat kültürde üreme olan hastalar